Controle

"Controle geeft houvast, tot het je opsluit"

Veel mensen zoeken controle in hun leven, over hun planning, hun emoties, hun werk, hun relaties. En eerlijk: een bepaald mate van controle kan rust geven. Het helpt je overzicht houden, prioriteiten stellen en doelen bereiken. 

Maa wat als controle geen keuze meer is, maar een noodzaak? Wat als je niet meer kunt ontspannen als je niet alles in de hand hebt? Wat als controle het enige is wat je overeind houdt?

Dan is controle geen kracht, maar een kramp. Een overlevingsmechanisme dat ooit nodig was, maar je nu belemmert om echt vrij te leven.

Wat betekent 'controle willen' echt?

Controle is vaak geen bewuste strategie. Het is een reflex, een manier om onrust te dempen. Je probeert grip te houden op alles buiten je, zodat je niet hoeft te voelen wat er binnenin speelt. 

Dat kan zich uiten in:

  • Alles willen plannen of voorbereiden
  • Moeite hebben met loslaten of delegeren
  • Emoties analyseren in plaats van voelen
  • Anderen willen helpen, fixen of sturen
  • Altijd 'aan' staan
  • Perfectionisme of bewijsdrang
  • Bang zijn om fouten te maken of te falen

Controle geeft je tijdelijk het gevoel dat je veilig bent. Maar het vraagt veel energie, en het houdt je weg bij wat je écht voelt. 

Waar komt de behoefte aan controle vandaan?

Controle ontstaat zelden zomaar. Meestal is het ontstaan in een situatie waarin je geen controle had. Waarin je als kind of volwassene machteloos, overweldigd of onveilig was. Controle is dan een manier geworden om niet opnieuw verrast, gekwetst of afgewezen te worden. 

Veelvoorkomende oorzaken zijn:

  • Een onveilige of onvoorspelbare jeugd: je leerde vroeg: als ik het niet regel, gaat het mis
  • Verlies of plotselinge verandering: na Rouw, ziekte of trauma kan controle voelen als bescherming
  • Opgroeien met emotioneel afwezige ouders: Je leerde niet dat je op anderen kon bouwen, dus bouwde je op jezelf
  • Strenge normen of weinig ruimte voor fouten: Je leerde dat alleen perfect 'goed genoeg' is. 

Wat kost controle jou?

Wat controle je geeft, is tijdelijk: overzicht, duidelijkheid, schijnrust. Het kost je meer:

  • je spontaniteit
  • je vertrouwen
  • je emotionele ruimte
  • je verbinding met anderen
  • je zachtheid voor jezelf

Mensen met een sterke controledrang voelen zich vaak verantwoordelijk voor alles en iedereen. Maar diep vanbinnen voelen ze zich moe, gespannen of leeg. Alsof ze altijd 'aan' staan. 

Wat ligt eronder?

Onder de behoefte aan controle ligt vaak een diepe overtuiging:

  • "Als ik niet oplet, gebeurt er iets naars"
  • "Als ik het loslaat, raak ik alles kwijt"
  • "Ik moet alles goed doen, anders ben ik niet oké"
  • "Ik mag anderen niet tot last zijn"
  • "Als ik faal, stellen mensen me teleur of ik laat ze in de steek"
  • "Als ik voel, verlies ik mezelf"

Deze overtuigingen zijn zelden rationeel. Ze zijn ontstaan uit ervaring. En controle is dan de beschermlaag geworden over iets wat nog niet verwerkt of geheeld is. 

 

Hoe kom je los van controle?

Het doel is niet: nooit meer willen sturen of plannen. Het doel is: kunnen ontspannen in het niet-weten, en vertrouwen op jezelf, ook als je het niet perfect onder controle hebt. 

Hier zijn een paar stappen die kunnen helpen:

Erken het zonder schaamte

Je hebt controle niet zomaar ontwikkeld. Het heeft je geholpen te overleven. Erken dat, zonder oordeel. 

Observeer je controlemechanismen

Wanneer schiet je in de regelstand? Wat probeer je te vermijden? Door het te zien, krijg je ruimte om te kiezen.

Voel wat eronder ligt

Durf te voelen wat je eigenlijk probeert te voorkomen: angst, verdriet, onzekerheid. Vaak valt het mee als je het toelaat en wordt het groter als je het wegduwt. 

Oefen met loslaten in het klein

Niet alles hoeft nu perfect. Probeer één ding per dag bewust los te laten. Kijk wat er gebeurt als je jezelf daarin niet corrigeert. 

Vertrouw op je veerkracht

Je hoeft niet alles vooraf te weten om ermee om te kunnen gaan. Je hebt al vaker dingen gedragen, ook die je niet had zien aankomen. 

Wat brengt het je als je controle loslaat?

  • Je kunt dieper ademen
  • Je wordt vriendelijker voor jezelf
  • Je geeft anderen ruimte om hun eigen pad te lopen
  • Je relaties worden gelijkwaardiger
  • Je voelt meer rust in je lijf
  • Je hoeft niet alles meer te 'fixen'
  • Je leert meebewegen met het leven, in plaats van het te willen beheersen

Controle loslaten betekent niet dat je alles los moet laten. Het betekent dat je stopt met vechten tegen wat er is, en leert leven met wat je voelt.